Energiecrisis: Waarom wachten we op rampen?

Jan van Dijk · 2026-03-29

Elke zondag schrijft klimaatverslaggever Jeroen Kraan in zijn rubriek De Broeikas over wat hem opvalt. En deze week valt hem vooral één ding op: we zitten middenin een nieuwe energiecrisis, maar de vooruitziende blik lijkt ver te zoeken. Het kabinet vindt structurele besparingsmaatregelen nog steeds niet nodig. Alsof we wachten tot de volgende prijsstijging ons overvalt. Alsof we vergeten zijn hoe het voelde toen de energierekening ineens honderden euro's per maand duurder werd. ### Waarom leren we niet van vorige crises? Dat is de vraag die me bezighoudt. We hebben het allemaal meegemaakt. De schok toen de prijzen omhoog schoten. De onzekerheid over de winter. De gesprekken bij de koffieautomaat over hoe iedereen probeerde te besparen. Maar nu lijkt die urgentie weer weg te ebben. Alsof we denken: "Ach, het zal wel meevallen deze keer." Maar wat als het niet meevalt? Wat als we straks weer voor verrassingen komen te staan? - We weten dat de energiemarkt volatiel is - We weten dat geopolitieke spanningen invloed hebben - We weten dat onze afhankelijkheid van fossiele brandstoffen risico's met zich meebrengt Toch doen we alsof het allemaal wel los zal lopen. Alsof we kunnen blijven doen wat we altijd deden.  ### De kosten van uitstelgedrag Laten we even rekenen. Stel dat een gemiddeld huishouden nu €150 per maand aan gas en elektriciteit kwijt is. Als de prijzen met 30% stijgen - en dat is geen onrealistisch scenario - dan praat je over €45 extra per maand. Per jaar is dat €540. Voor veel gezinnen maakt dat echt verschil. Dat is minder boodschappen doen. Minder uitjes. Meer stress aan het eind van de maand. En dan heb ik het nog niet eens over de bedrijven die kampen met stijgende kosten. De bakker om de hoek. De kleine werkplaats. Zij voelen elke prijsstijging direct in hun portemonnee. > "We kunnen niet blijven wachten tot het water ons aan de lippen staat voordat we leren zwemmen," merkte een energie-expert recent op tijdens een gesprek. Die vergelijking blijft me bij. ### Wat kunnen we wél doen? Het mooie is: we hoeven niet machteloos toe te kijken. Er zijn genoeg dingen die we nu al kunnen doen. Kleine stappen die samen groot verschil maken. Begin met de simpele dingen. De verwarming een graadje lager. Korter douchen. Apparaten echt uitzetten in plaats van op standby. Het klinkt misschien als een druppel op een gloeiende plaat, maar alle beetjes helpen. En kijk dan verder. Is je huis goed geïsoleerd? Zijn er mogelijkheden voor zonnepanelen? Kun je overstappen naar een groenere energieleverancier? Het gaat niet om perfectie. Het gaat om vooruitgang. Om het besef dat we niet afhankelijk hoeven te zijn van ontwikkelingen waar we geen invloed op hebben. ### De rol van beleidsmakers Natuurlijk ligt er ook een taak bij de overheid. Duidelijke regelgeving. Stimulering van duurzame energie. Ondersteuning voor mensen die willen verduurzamen maar de investering niet kunnen opbrengen. Maar wachten tot de overheid in actie komt? Dat hebben we de afgelopen jaren gezien: dat kan lang duren. Te lang soms. Dus nemen we het heft maar in eigen handen. Omdat we weten dat het moet. Omdat we onze kinderen later in de ogen willen kunnen kijken. Omdat we niet willen zeggen: "We hadden het kunnen weten, maar we deden niets." ### De keuze is aan ons Uiteindelijk draait het om een simpele keuze. Wachten we tot de volgende crisis ons overvalt? Of nemen we nu al maatregelen, hoe klein ook? Ik weet wat ik kies. Ik wil niet terugkijken en denken: had ik maar. Ik wil vooruitkijken en weten: ik doe wat ik kan. En jij? Wat kies jij? Wachten tot het te laat is? Of nu al beginnen met de verandering die nodig is? Het antwoord hoeft niet perfect te zijn. Het hoeft alleen maar eerlijk te zijn. En actiegericht. Want daar begint het mee. Met de eerste stap. Vandaag nog.